zandafzetting

Zandafzetting is het sedimentaire proces waarbij zandkorrels zich ophopen en neerslaan in een sedimentair pakket, meestal na transport door water of wind. Zandafzettingen ontstaan in uiteenlopende omgevingen en vormen de bouwstenen van zandsteen en van verschillende sedimentaire vullingen zoals duinen, stranden en riviersedimenten.

Transport en deposities verlopen doorgaans via drie hoofdprocessen: watergedragen transport (stroming in rivieren, rivierenmondingen en kustomgevingen), aeolische transport (wind, bijvoorbeeld in woestijn- en duingebieden) en relatief korte, gravity-gedreven verplaatsingen zoals afzettingen langs hellingen. Wanneer de energie van het transport afneemt, verliezen zandkorrels hun beweging en komen ze neer. De afzetting kenmerkt zich vaak door sortering (verschil in korrelgrootte), laminatie en specifieke sedimentaire structuren zoals cross-bedding in duinen en ripple marks op strandafzettingen.

Typen zandafzettingen komen voort uit verschillende omgevingen: alluviale zanden in rivieren, strand- en kustzanden langs oevers en inshore zones, duinzand in woestijnachtige gebieden, en deltazand waar rivieren in een zee of meer uitmonden. De textuur varieert van fijn tot grof zand en de samenstelling is vaak quartzisch, met variatie in aanwezigheid van veldspath en lithische fragmenten. Glad geordende lagen duiden op herhaalde afzettingen onder wisselende energieniveaus.

Belang en toepassingen: zandafzettingen vormen vaak belangrijk reservoir- of aquiferlagen en leveren aanwijzingen over vroegere omgevingen en klimaat via sedimentologie en stratigrafie. Ze worden bestudeerd om processen van transport, afzetting en veranderingen in landschap te begrijpen.