voorwerpelijk

Voorwerpelijk is een bijvoeglijk naamwoord in het Nederlands dat betrekking heeft op het voorwerp, dus op hetgeen wordt waargenomen, bestudeerd of referentieel bedoeld. De etymologie ligt bij het woord voorwerp in combinatie met het achtervoegsel -lijk, waarmee een eigenschap of betrekkingsverhouding wordt uitgedrukt. In de Nederlandse vakliteratuur is voorwerpelijk een zelden gebruikte en gespecialiseerde term, waarvoor geen uniforme definitie bestaat.

In de praktijk wordt voorwerpelijk meestal in een epistemologische, fenomenologische of semiotische context aangetroffen. De term duidt dan op kenmerken, eigenschappen of relaties die aan een voorwerp toebehoren of die het voorwerp als zodanig refereren. Zo kan men spreken van voorwerpelijke eigenschappen van een object, of van een voorwerpelijke basis onder waarneming en kennis, waarbij het voorwerp zelf middelpunt van aandacht blijft.

Menselijk begrip en onderzoek worden vaak in tegenstelling geplaatst tot subjectieve of louter cognitieve processen; in zo’n discours kan voorwerpelijkheid helpen verhelderen dat de focus ligt op wat objectief aan het voorwerp toe te schrijven is, in tegenstelling tot mogelijke subjectieve interpretaties. De nuances hangen af van de auteur en de vakdiscipline; sommige schrijvers benadrukken het relationele karakter tussen het object en de waarnemer, anderen leggen de nadruk op de objectachtige status van het referentiemiddel.

Zie ook: voorwerp, objectiviteit, subjectiviteit, fenomenologie, ontologie. Opmerkelijk is dat de betekenis van voorwerpelijk sterk afhangt van de context en geen algemeen vaststaand lexicaal begrip is.