tautologieën

Tautologieën zijn uitspraken of uitdrukkingen waarin dezelfde betekenis ongewijzigd wordt herhaald, meestal omwille van logische eigenschappen of stilistische redenen. De term wordt in twee verwante, maar onderscheidene domeinen gebruikt: de logica en het taalgebruik. In de logica verwijst tautologie naar een formule die onder elke interpretatie waar is; in informeel taalgebruik kan tautologie verwijzen naar herhaling of pleonasme. De term is afgeleid van het Griekse tautos “hetzelfde” en logos “woord”.

Logische tautologieën: In de formele logica is een tautologie een proposionele verbinding die altijd waar is, ongeacht de waarde van de componentproposities. Voorbeelden zijn P ∨ ¬P en P → P. Dergelijke uitspraken leveren geen nieuwe informatie op maar vormen basiswetten die gebruikt worden bij redeneringen en bewijzen.

Taalkundige tautologieën: in het dagelijks taalgebruik verwijst tautologie vaak naar onnodige herhaling van hetzelfde begrip, soms aangeduid als pleonasme. Voorbeelden zijn “gratis en kosteloos” of “witte sneeuw”. Dergelijke uitdrukkingen kunnen stilistisch effect hebben, maar worden doorgaans vermeden in nauwkeurige of beknopte teksten.

Zie ook: pleonasme, logica, taalfilosofie.