stoommotor

Een stoommotor is een warmtemachine die arbeid levert door de druk van stoom die in een cilinder uitzet en een zuiger beweegt. In de traditionele betekenis verwijst de term vooral naar reciprocating (zuiger)stoommachines, terwijl moderne installaties met stoomturbines ook onder de noemer stoommotor kunnen vallen. Stoommotoren speelden een grote rol tijdens de Industriële Revolutie en bleven decennialang essentieel voor vervoer en industriële aandrijving.

Werkingsprincipe: water wordt in een boiler verhit tot stoom onder hoge druk. De stoom wordt via kleppen in de cilinder toegelaten, waardoor de zuiger uitzet en arbeid levert aan de krukas via een drijfstang. Na expansie wordt de stoom via de uitlaatklep afgevoerd. In condensende machines wordt de gebruikte stoom gecondenseerd tot water en teruggevoerd naar de boiler, waardoor een gesloten cyclus ontstaat en het rendement toeneemt.

Typen: veelvoorkomend is de enkelwerkende of dubbelwerkende reciprocating stoommachine. Variaties omvatten meercilindersystemen zoals compound- en tandemmotoren, met meerdere expansie-stappen voor efficiency. De bediening werd veelal geregeld met schuifkleppen of, in latere ontwerpen, hypertensiegeregelde kleppen.

Toepassingen en geschiedenis: stoommotoren deden dienst in locomotieven, scheepsaandrijvingen, fabrieksmachines en mariene installaties. Vanaf het begin van de 20e eeuw maakten diesel- en elektromotoren ze geleidelijk verdringen, maar stoommotoren bleven in gebruik in erfgoedinstellingen en sommige industriële toepassingen. Moderne hobby- en modelbouwstoommachines blijven eveneens op kleine schaal in gebruik.