retributieve

Retributieve is een term die in de morele filosofie en het strafrecht wordt gebruikt om een theorie van straf en gerechtigheid aan te duiden die uitgaat van verdienste en morele schuld. Volgens een retributieve benadering verdient een dader straf puur omdat hij het verkeerde heeft begaan en daarom schuld heeft aan zijn daad, ongeacht mogelijke toekomstige effecten zoals afschrikking, rehabilitatie of bescherming van de maatschappij. De gedachte achter deze visie is dat straffen een morele reactie is op onrecht en dat de straf rechtvaardig moet zijn op grond van wat de dader heeft misdaan.

Kernprincipes van de retributieve benadering zijn onder meer verdienste (deier straf volgt uit de morele schuld), culpabiliteit (de mate van schuld wordt meegewogen) en proportionaliteit (de zwaarte van de straf moet in verhouding staan tot de ernst van het delict en de schuld van de dader). Een belangrijke onderscheidende eigenschap ten opzichte van utilitaristische benaderingen is dat het doel niet primair is om toekomstige misdrijven te voorkomen of rehabilitatie te bevorderen, maar om rechtvaardige vergelding te bieden.

Historisch gezien vindt retributieve gerechtigheid wortels in denkers als Immanuel Kant, die betoogde dat menselijke wezens als volwaardige morele agenten verdienen om op grond van hun daden te worden behandeld volgens hun verdienste. Moderne debatten over retributieve straf wegen tegen- en voorstanders tegen elkaar af, met vragen over moraliteit, fouten bij morele verantwoordelijkheid en de verhouding tot andere doelstellingen zoals afschrikking en rehabilitatie. In het Nederlands taalgebied wordt vaak gesproken van retributieve straf of retributieve gerechtigheid in juridische en filosofische discussies. See also: retributieve straf, rechtvaardiging van straffen, strafrecht.