onverenibaarheid

Onverenibaarheid is een concept dat de onverenigbaarheid of incongruentie tussen twee zaken beschrijft. Het duidt op de eigenschap dat twee verschijnselen, standpunten of voorwaarden niet tegelijk kunnen bestaan of niet met dezelfde omstandigheden verenigbaar zijn. In het standaard Nederlands wordt doorgaans gesproken van onverenigbaarheid; onverenibaarheid is een zeldzamere variant die in sommige bronnen voorkomt en dezelfde richting van betekenis heeft.

In logica en filosofie verwijst onverenigbaarheid naar twee proposities die niet gelijktijdig waar kunnen zijn onder dezelfde interpretatie. Een klassiek voorbeeld is P: “het object is rood” en Q: “het object is niet-rood” in dezelfde toestand; in die context kunnen beide stellingen niet tegelijk waar zijn. Het idee ligt ten grondslag aan het principe van niet-tegenstrijdigheid: twee uitspraken die elkaar uitsluiten kunnen niet allebei waar zijn.

In andere domeinen kan onverenigbaarheid betrekking hebben op praktische conflicten tussen systemen, normen of waarden. In recht en beleid kan een maatregel onverenigbaar zijn met een andere norm, waardoor beide niet tegelijk kunnen worden toegepast. In technologie en productie staan componenten of processen soms tegenover elkaar qua compatibiliteit: ze functioneren niet samen zonder aanpassingen of herontwerp.

Om onverenibaarheid te hanteren, worden methoden ingezet zoals herformuleren van termen, contextualiseren van aannames, prioritering van doelen, compromissen of ontwerpwijzigingen. Het identificeren en begrijpen van onverenigbaarheden ondersteunt besluitvorming, risicobeoordeling en het redesign van beleids- of technische oplossingen.

---