onderzoeksbetrouwbaarheid

Onderzoeksbetrouwbaarheid is de mate waarin de uitkomsten van een wetenschappelijke studie betrouwbaar kunnen worden beschouwd en onder vergelijkbare omstandigheden herhaald of gereproduceerd kunnen worden. Het begrip is essentieel voor de geloofwaardigheid van onderzoek en staat naast validiteit en replicatie. Betrouwbaarheid omvat zowel de stabiliteit van metingen als de herhaalbaarheid van bevindingen bij herhaalde onderzoeken.

Belangrijke dimensies zijn meetbetrouwbaarheid (consistentie van metingen), inter-beoordelaarsbetrouwbaarheid (consensus tussen beoordelaars) en de interne consistentie van instrumenten. Daarnaast spelen reproduceerbaarheid en replicatie een cruciale rol: reproduceerbaarheid verwijst naar dezelfde analyse op dezelfde data die tot dezelfde uitkomsten leidt, terwijl replicatie betrekking heeft op het verkrijgen van vergelijkbare bevindingen in nieuw onderzoek met mogelijk andere data en onderzoekers.

Veelvoorkomende bedreigingen zijn bias in ontwerp en analyse, beperkte steekproefgroottes, p-hacking en selectieve rapportage. Gebrekkige preregistratie, onvoldoende transparantie in methoden en data, en onduidelijke operasionalisatie van variabelen verminderen betrouwbaarheid. Het onderscheid tussen betrouwbaarheid en validiteit blijft belangrijk: een meting kan betrouwbaar maar niet valide zijn als deze wel consistent meet wat bedoeld is, maar niet het juiste construct.

Verbeteringen komen voort uit preregistratie van hypothesen en analyses, open data en code, en onafhankelijke replicatie. Daarnaast dragen gestandaardiseerde procedures, grondige instrumentvalidatie en transparante rapportage bij aan de betrouwbaarheid. In de wetenschap worden betrouwbaarheid en replicatie vaak beoordeeld via preregistratie, openbenutting van data en analyses, en waar mogelijk meta-analyses die de consistentie van bevindingen over studies heen toetsen.