oksydacj

Oksydacja to grupa reakcji chemicznych polegających na utracie elektronów przez atomy lub cząsteczki, co prowadzi do wzrostu ich stanu utlenienia. W typowych reakcjach redoks utleniacz przyjmuje elektrony, a utleniona forma pozostaje zredukowana. Choć często kojarzona z tlenu atmosferycznego, oksydacja obejmuje również inne utleniacze i procesy.

Mechanizmy oksydacji obejmują zarówno reakcje chemiczne, jak i enzymatyczne oraz elektrochemiczne. W chemii organicznej oksydacja oznacza przekształcenie substancji poprzez zwiększenie stopnia utlenienia, na przykład alkoholi do aldehydów lub kwasów karboksylowych. Reakcje mogą być katalizowane chemicznie, enzymatycznie lub elektrochemicznie. Autooksydacja to wolnorodnikowy proces zachodzący w obecności tlenu bez udziału czystego utleniacza.

Najbardziej widoczny przykład to korozja żelaza i stali, prowadząca do powstania rdzy w obecności tlenu i wilgoci. Innymi przykładami są utlenianie tłuszczów i olejów, które powoduje psucie się żywności, oraz ogólne spalanie substancji organicznych w warunkach wysokiej temperatury.

Zastosowania przemysłowe oksydacji obejmują syntezę i przetwarzanie chemiczne, gdzie oksydacje wykorzystuje się do przekształceń, takich jak utlenianie alkoholi do aldehydów i ketonów, a także do produkcji formaldehydu z metanolu. W środowisku i energetyce oksydacja związana jest z tworzeniem związków wysokiego stopnia utlenienia.

Biologicznie oksydacja odgrywa kluczową rolę w metabolizmie energetycznym, szczególnie w mitochondriach. Nadmiar reaktywnych form tlenu może powodować stres oksydacyjny, który wiąże się m.in. z procesami starzenia i chorobami. Aby ograniczać oksydację, stosuje się antyoksydanty i inhibitory korozji.