metaforisch

Metaforisch is een bijvoeglijk naamwoord in het Nederlands dat betrekking heeft op metaforen of beeldspraak. Met metaforisch taalgebruik worden betekenissen geadstrueerd door bron- en doeldomeinen aan elkaar te koppelen, zodat abstracte ideeën via concrete beelden worden uitgedrukt. Voorbeelden zijn uitdrukkingen als "tijd is geld" of "het leven is een reis." Zulke uitdrukkingen hoeven niet letterlijk te zijn; ze dragen vaak figuratieve betekenissen en roepen beeldspraak op.

Het woord is afgeleid van metafoor, dat op zijn beurt uit het Grieks afkomstig is (metapherá, “overdragen”). In het Nederlands ontwikkelde zich uit metafoor het bijvoeglijk naamwoord metaforisch, waarmee men verwijst naar taalgebruik dat metaforisch georiënteerd is of uitdrukt.

Metaforisch taalgebruik onderscheidt zich van letterlijke taal door het reservaat van betekenis: de relatie tussen bron en doel is niet letterlijk, maar conceptueel. Een metafoor kan impliciet zijn en soms wordt een vergelijking met zoals of als gebruikt; vaak is de vergelijking echter ondergesneeuwd en functioneert de uitdrukking als beeldspraak op zich.

In literatuur, media en publieke communicatie wordt metaforisch taalgebruik veel toegepast om complexiteit te vereenvoudigen, emoties over te brengen of overtuiging te versterken. In de cognitieve taalkunde wordt het gezien als een fundamenteel onderdeel van menselijk denken: metaforen helpen bij het conceptualiseren van abstracte zaken door middel van meer concrete ervaringen, zoals ruimte, beweging of lichamelijke sensaties. Belangrijke discussies hierover zijn onder meer gekoppeld aan metaforische modellering en taalgebruik in dagelijks denken.