koelmiddelen

Koelmiddelen zijn stoffen die warmte verplaatsen door verdamping en condensatie, waardoor een koel- of warmtesysteem warmte kan onttrekken aan een ruimte en elders weer afgeven. Ze worden toegepast in huishoudelijke koelkasten en vriezers, airconditioners, warmtepompen en industriële koeling.

Koelmiddelen worden doorgaans onderverdeeld in natuurlijke en synthetische soorten. Natuurlijke koelmiddelen zoals ammoniak (NH3), kooldioxide (CO2, R744) en koolwaterstoffen zoals propaan (R290) en isobutaan (R600a) kennen weinig ozonafbraakpotentieel, maar kunnen brand- of toxiciteitsrisico's met zich meebrengen. Synthetische koelmiddelen omvatten CFC's, HCFC's en HFC's (bijv. R-134a, R-404A, R-410A) en HFO's; velen hebben een hoge GWP en worden stap voor stap afgebouwd onder internationale regelgeving.

Belangrijke voorbeelden en eigenschappen: R-134a werd lange tijd veel gebruikt in koelkasten en autoklimaatsystemen; R-410A is een mengsel van difluoromethaan en pentafluoroethaan; R-744 is CO2; R-290 en R-600a zijn natuurlijke, minder vervuilende opties maar brandbaar. De keuze hangt af van kookpunt, druk, efficiëntie, veiligheid en milieu-impact.

De gangbare techniek is een compressie-vaporisatiecyclus: verdamper laat koelmiddel verdampen bij lage druk en koude; compressor verhoogt druk; condenser laat het condenseren; expansieventiel verlaagt druk, zodat het proces opnieuw begint.

Regelgeving: het Montreal Protocol beperkt ozonafbrekende stoffen; Kigali Amendment richt zich op vermindering van HFC's; EU F-gas-regelgeving en nationale wetten stimuleren vervanging, lekspreventie en end-of-life recycling.

Beheer en veiligheid: koelmiddelen dienen veilig te worden gehanteerd; bij service worden lekkages gerepareerd en koelmiddelen teruggewonnen, gerecycled of vernietigd; veel jurisdicties vereisen certificering van technici en correcte labeling.