eigendomssysteem

Een eigendomssysteem is het geheel van regels, instituties en praktijken dat bepaalt wie bevoegd is over welke goederen, hoe eigendom ontstaat en kan worden overgedragen, en welke beperkingen of verplichtingen daaraan verbonden zijn. Het beschrijft ook hoe eigendom in een samenleving wordt beschermd en afgewenteld, bijvoorbeeld door registraties, belastingen en handhaving.

De kern van een eigendomssysteem ligt in eigendomrechten. Deze rechten kunnen onder meer omvatten: het recht op gebruik en genot van een zaak (usus en fructus) en het recht om te bepalen wat er met een zaak gebeurt (abusus). Goederen worden onderverdeeld in roerende en onroerende zaken, en in publieke, private of gemeenschappelijke eigendom. In veel systemen bestaan bovendien bijzondere vormen als erfpacht of opstal, die gebruiksrechten scheiden van eigendom.

Eigendomssystemen variëren sterk tussen rechtsgebieden en historische context. Private eigendomsteunen de vrijemarkteconomie en rechtszekerheid bij transacties; publieke eigendom ligt bij de staat of gemeenschappen en dient vaak het algemeen belang; gemeenschappelijke of collectieve eigendom regelt het gebruik van bronnen zoals water of bos in samenwerking met anderen; en in sommige samenlevingen bestaan traditionele of inheemse titularen die eigendomsrechten op basis van lokale normen beheren.

Sinds mensenheugenis evolueren eigendomssystemen door juridische hervormingen, economische ontwikkeling en maatschappelijke waarden. Veel systemen kennen regels over verkrijging, overdracht, beschermd gebied, hypotieken, expropriation en geschillenbeslechting, meestal via vastgoedregistraties en rechterlijke instituten. De keuze voor een bepaald systeem beïnvloedt investeringen, distributie van middelen en sociale rechtvaardigheid.