biokoncentracji

Biokoncentracja to proces gromadzenia substancji chemicznych w organizmach z otaczającego środowiska, zwłaszcza z wody, prowadzący do wyższych stężeń w tkankach niż w otoczeniu. Zjawisko obejmuje przede wszystkim substancje rozpuszczalne w tłuszczach i łatwo przenikające przez błony komórkowe.

Biokoncentracja różni się od bioakumulacji i biomagnifikacji. Biokoncentracja odnosi się do bezpośredniego pobierania z środowiska, najczęściej z wody; bioakumulacja uwzględnia także pobieranie z pokarmu; biomagnifikacja opisuje wzrost stężenia w kolejnych poziomach troficznych.

W organizmach wodnych substancje trafiają do krwi i tkanek poprzez skrzela, skórę i przewód pokarmowy; w roślinach – przez korzenie i liście. W praktyce badania koncentrują się na ocenie, w jakim stopniu konkretna substancja gromadzi się w tkankach zwierząt i roślin.

Najczęściej używaną miarą jest wskaźnik biokoncentracji (BCF) = stężenie substancji w organizmie podzielone przez stężenie w wodzie. BCF większy od 1 sygnalizuje gromadzenie w organizmach. Zwykle dotyczy substancji lipofilnych, takich jak PCBs, DDT i inne chlorowane pestycydy.

Czynniki wpływające to lipofilność (log Kow), wielkość cząsteczki, metabolizm i tempo wydalania, temperatura wody oraz czas ekspozycji, a także charakter gatunku i wieku. Pomiar biokoncentracji prowadzi się w warunkach laboratoryjnych, zgodnie z protokołami OECD (np. OECD 305 dla ryb). Wyniki BCF służą do oceny ryzyka chemikaliów i wspierania regulacji, takich jak REACH.

Biokoncentracja odgrywa istotną rolę w ocenie wpływu substancji na środowisko, ponieważ wskazuje potencjał do akumulacji w organizmach i przenoszenia do łańcucha pokarmowego.