Visgraatdiagram

Visgraatdiagram, ook wel visgraat-diagram of Ishikawa-diagram genoemd, is een visueel hulpmiddel voor oorzaak-gevolganalyse dat veel wordt toegepast in kwaliteitsbeheer en probleemoplossing. Het helpt teams mogelijke oorzaken van een probleem te identificeren en deze systematisch te structureren.

Het diagram heeft de vorm van een visrib met een horizontale as (de ruggengraat) waarop de gevolgstelling of het probleem aan de rechterkant wordt geplaatst. Langs de as steken diagonale botten uit, die hoofd-oorzaken (categorieën) voorstellen. Veelgebruikte categorieën zijn Mensen, Machines, Methoden, Materialen en Metingen; soms aangevuld met Milieu en Management. Sub-oorzaken worden als vertakkingen aan de relevante categorie toegevoegd.

Toepassing en werkwijze: bij het opzetten van een visgraatdiagram definieer je eerst het probleem, vorm je een cross-functioneel team, kies je categorieën en verzamel je mogelijke oorzaken via brainstormen. Vervolgens voeg je oorzaken toe aan het diagram en analyseer je welke oorzaken het meest waarschijnlijk zijn of prioriteit verdienen, vaak gevolgd door dataverzameling en verificatie. Het diagram wordt veel gebruikt bij root-caused analysis, procesverbetering, Six Sigma en Lean-initiatieven.

Voordelen en beperkingen: het bevordert gestructureerd denken, samenwerking en het visueel verkennen van relaties tussen oorzaken. Het nadeel is dat het afhankelijk is van de kwaliteit van de brainstorm en dat het causaliteit niet aantoont; aanvullende data-analyse en testen zijn meestal nodig.