Trükplaat

Trükplaat is een term die in de grafische industrie wordt gebruikt om een plaat aan te duiden waarop een afbeelding, tekst of patroon is vastgelegd en die wordt toegepast bij drukwerk. De spelling drukplaat komt ook voor; trükplaat is vooral te vinden in oudere bronnen. Een trükplaat fungeert als drager voor inkt en bepaalt welke elementen op het eindproduct verschijnen.

Er bestaan verschillende typen drukplaten, afhankelijk van de druktechniek. Bij reliefdruk ligt de afbeelding als verhoging op de plaat; ink blijft aan die verhoging hangen en wordt zo op het papier overgebracht. Bij gravure (intaglio) zijn de afbeeldinggroeven dieper en wordt de inkt in die groeven vastgehouden en daarna op papier overgebracht. Lithografie en offsetdruk zijn planografische methoden: bij lithografie verloopt de inktoverdracht via de chemische relatie tussen water en olie, terwijl offsetdruk de afbeelding op een metalen plaat vastlegt en via een tussenlaag op papier overzet.

Historisch werden trükplaten gemaakt van metaal, meestal koper of staal; later verschenen aluminium en kunststof als materialen. Bewerking vond plaats door graveren, etsen of fotochemische processen. Moderne technologieën hebben fotografie en digitale imaging geïntegreerd, en veel platen worden tegenwoordig Computer-to-Plate (CTP) voorbereid.

Toepassingen variëren van algemene commerciële druk en verpakking tot beveiligde documenten zoals bankbiljetten en paspoorten, waar duurzaamheid en nauwkeurigheid vereist zijn. Hoewel digitale drukkers en snelle prototyping korte runs goedkoper maken, blijven drukplaten een kernonderdeel van veel lange runs en specialistische processen.