Slijtagevrije

Slijtagevrije is een term uit het Nederlands die wordt gebruikt om aan te geven dat een proces, onderdeel of materiaal geen of nauwelijks slijtage ondervindt tijdens normaal gebruik. Het woord is opgebouwd uit slijtage, het proces van verslijten door wrijving, en vrije, wat aanduidt dat dit proces afwezig of geminimaliseerd is.

In technische en communicatiecontexten wordt slijtagevrij vaak gebruikt om idealen of doelstellingen aan te geven—een ontwerp dat onder specifieke operationele voorwaarden geen of nauwelijks slijtage vertoont. In de praktijk is slijtage echter niet volledig uit te sluiten: slijtage hangt af van belasting, snelheid, temperatuur, smering en omgeving. Daarom wordt vaker gesproken van slijtagevrij of slijtagearm ontwerp, of van onderhoudsvrije systemen, in plaats van een absolute belofte.

Technologieën en benaderingen die gericht zijn op slijtagepreventie komen uit de tribologie, de wetenschap van wrijving, smering en slijtage. Om slijtage te beperken worden coatings en materialen ingezet met hoge hardheid of lage wrijving, zoals keramische materialen en diamantachtige (DLC) coatings; zelf smerende materialen en smeermidellen; oppervlaktebehandelingen en micro-structurering; en slimme smeersystemen die de wrijving verminderen. Daarnaast dragen ontwerpkeuzes zoals nauwkeurige toleranties, het gebruik van keramische lagers en geoptimaliseerde contactvlakken bij aan slijtagepreventie.

Toepassingsvelden van het streven naar slijtagevrij ontwerp zijn onder meer mechanische aandrijvingen, lagers, tandwielen, scharnieren en medische instrumenten, waarin men streeft naar een langere levensduur met minder onderhoud. De term verschijnt zowel in professionele literatuur als in productbeschrijvingen, maar dient met voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd vanwege het idealiserende karakter. Zie ook tribologie, slijtage, wrijving, smering en coatings.