Schrijftijden

Schrijftijden is een term die in de taalkunde wordt gebruikt om het systeem van tijdsaanduiding in Nederlandse schriftelijke taal te beschrijven. De term verwijst naar de verschillende tijden en aspectcategorieën die schrijvers gebruiken om temporale relaties tussen gebeurtenissen uit te drukken, met bijzondere aandacht voor hoe deze vormen de leeservaring in geschreven teksten sturen en tempo geven.

In standaard Nederlands bestaan diverse tijdsvormen die onder het begrip schrijftijden vallen. De tegenwoordige tijd (present) wordt bijvoorbeeld weergegeven met ik schrijf. De verleden tijd omvat onder meer de onvoltooid verleden tijd (OVT) zoals ik schreef. De voltooide tijden gebruiken hulpwerkwoorden: voltooide tegenwoordige tijd (VTT) zoals ik heb geschreven en voltooide verleden tijd (VVT) zoals ik had geschreven. De toekomende tijd gebruikt vormen als ik zal schrijven, vaak ook met periphrastische uitdrukkingen zoals ik ga schrijven. Daarnaast zijn er voorwaardelijke en modale vormen zoals ik zou schrijven, die in schriften en literaire teksten voor nuance zorgen.

Een kenmerk van schrijftijden is het gebruik van de historisch tegenwoordige tijd in narratieve teksten. Hierbij wordt hedenstijd uit het verleden gebruikt om gebeurtenissen in het verleden levendiger en directer te laten aanvoelen. Dit kan de perceptie van tijd en afstand veranderen en de betrokkenheid van de lezer vergroten.

Toepassing en beroep op schrijftijden: in onderwijs, redactie en vertaling helpen de tijden bij het analyseren en kiezen van een consistente vertelstijl. Schrijvers kiezen gerichte tijden om perspektief, betrouwbaarheid en spanning te reguleren. Editors letten op tijdscongruentie bij revisie om tijdelijk inconsistencies te voorkomen.

Zie ook: tijdsvormen, werkwoordspelling, historisch present.