Samenstellingscontexten

Samenstellingscontexten is een term uit de taalkunde die verwijst naar de omstandigheden waaronder Nederlandse woorden tot samengestelde vormen worden. In deze contexten gaat het om hoe delen van woorden samen een nieuw woord vormen, welke semantische relaties tussen de delen bestaan, welke syntactische functies de samenstelling kan krijgen en hoe orthografische regels daarop reageren. De term benadrukt dat de acceptatie, betekenis en spelling van een samenstelling niet alleen afhankelijk zijn van de delen zelf, maar ook van de gebruikscontext en de gevestigde praktijk in de taal.

Woordvorming door samenstelling is een kernmechanisme in het Nederlands. Een samenstelling kan geschreven worden als één woord (gesloten samenstelling), als twee afzonderlijke woorden (open samenstelling) of met een koppelteken (hyphenated) om duidelijkheid te bewaren of omdat de stijlregels dit voorschrijven. De keuze hangt af van factoren zoals de productiviteit van het woord, de bekendheid van de combinatie, en de helderheid van de betekenis. Doorgaans zijn frequent gebruikte samenstellingen gesloten: bijvoorbeeld woorden die als standaardbegrip functioneren. Nieuwe combinaties kunnen eerst open of met een koppelteken voorkomen en later verworden tot gesloten samenstellingen.

Begrip van samenstellingscontexten is relevant voor taalkunde, lexicografie, taalonderwijs en natuurlijke-taalverwerking. Het helpt bij het verklaren waarom woorden in bepaalde situaties wel of niet samengesteld worden en hoe de spelling zich daartoe verhoudt. Zie ook samenstelling (taalkunde), woordvorming en orthografie.