Reflectiejournalen

Reflectiejournalen zijn persoonlijke geschreven overzichten waarin iemand reflecteert op ervaringen, leerprocessen en professionele praktijk. Ze worden gebruikt in het onderwijs, in opleidingen en in diverse professionele velden zoals geneeskunde, verpleegkunde, sociaal werk en lerarenopleiding, om theorie en praktijk met elkaar te verbinden en groei te stimuleren. Het doel is het bevorderen van reflectief handelen, kritisch denken en zelfinzicht, zodat opgedane lessen kunnen leiden tot beter handelen in toekomstige situaties.

Een reflectiejournal bevat doorgaans een chronologisch verslag van gebeurtenissen of opdrachten, de geleerde lessen, de onderbouwing vanuit theorie of literatuur, en een concreet plan of intentie voor toekomstige aanpak. Veel journals gebruiken prompts of vragen zoals wat gebeurde, wat heb ik geleerd, welke aannames speelde ik mee, hoe verhoudt dit tot theorie, en wat ga ik de volgende keer anders doen. Zij kunnen digitaal of op papier worden bijgehouden en privé blijven of met een begeleider worden gedeeld voor feedback.

Voordelen van reflectiejournalen zijn onder meer dieper leren, betere integratie van theorie en praktijk, ontwikkeling van metacognitie en versterking van professionele identiteit. Ze helpen ook bij het herkennen van sterke en zwakke punten en bij het formuleren van concrete verbeteringen. Uitdagingen zijn tijdsinvestering, subjectiviteit en inconsistentie in reflectie; begeleiding, structuur en duidelijke beoordelingscriteria kunnen de effectiviteit vergroten.

Implementatie vereist duidelijke doelstellingen, aandacht voor privacy en vertrouwelijkheid, en waar nodig ondersteuning bij schrijf- en reflectievaardigheden. Ze kunnen deel uitmaken van een portfolio of onderdeel zijn van een beoordelings- of ontwikkelingsproces.