Proportionele

Proportionele is een bijvoeglijk naamwoord in het Nederlands, afgeleid van proportionaliteit. Het wordt gebruikt om aan te geven dat twee grootheden in verhouding tot elkaar staan volgens een constante van evenredigheid. Een grootheid Y is proportioneel aan X als er een constante k bestaat zodat Y = kX. In dat geval geldt Y ∝ X en is de grafiek van Y ten opzichte van X een rechte lijn die door de oorsprong loopt.

Directe proportionaliteit treedt op wanneer een toename van X een evenredige toename van Y veroorzaakt. Omgekeerde proportionaliteit (of inverse proportionele relatie) betekent dat Y ∝ 1/X; verdubbelt X, dan halveert Y.

Proportionele relaties komen veel voor in de wiskunde en in de natuurwetenschappen. Voorbeelden zijn Hooke’s wet F ∝ x, of de elektrische stroom I ∝ V bij constante weerstand (I = V/R). In economische en statistische modellen kan men kosten en opbrengsten soms als proportioneel aan een verhandelingsfactor beschrijven. In de politiek spreekt men van proportionele vertegenwoordiging, waarbij het aantal zetels ongeveer naar verhouding met de stemmen wordt verdeeld.

Andere verwante termen zijn lineaire relatie, directe en inverse proportionaliteit, en proportionaliteit als zelfstandig begrip. Proportionele relaties zijn nuttig omdat ze voorspelbaar gedrag opleveren op basis van eenvoudige verhoudingen.