Onharmonische

Onharmonische, ook wel inharmoniciteit genoemd, is een begrip uit de akoestiek en muziektheorie dat de afwijking beschrijft van een klank ten opzichte van een zuivere harmonische reeks. Voor een perfecte toon bestaan de boventonen uit gehele veelvouden van de grondtoon (f, 2f, 3f, enzovoort). Bij onharmonische klanken liggen deze boventonen niet precies op die posities, waardoor het geluid rijker, complexer of soms scherper kan klinken.

Oorzaken zijn vooral fysische eigenschappen van het instrument. De stijfheid van snaren (bijvoorbeeld bij piano- en staafsnaren), de vorm en afmetingen van klankkasten, en demping spelen een sleutelrol. Ook bij klokken, bellen en sommige slaginstrumenten is de inharmoniciteit duidelijker hoorbaar door hun resonantiegedrag. De mate van inharmoniciteit hangt af van materiaal, geometrie, spanning en snelheid van klankvorming.

Meting en betekenis: inharmoniciteit wordt vaak uitgedrukt met een coëfficiënt, bijvoorbeeld B, waarbij de boventonen f_n niet exact evenredig zijn met n maar gevolgd worden door een kleine afwijking. Grotere waarden van inharmoniciteit leiden tot een minder zuiver timbre en kunnen het afstemmen bemoeilijken. In de praktijk speelt inharmoniciteit een belangrijke rol bij instrumentontwerp en bij het stemmen, bijvoorbeeld bij het toepassen van stretch tuning op piano’s om octaven in klinkende harmonie te houden over het hele bereik.

Zie ook: harmonische reeks, timbre, overtoon, inharmoniciteit.