Nondiscriminatiebeginsel

Nondiscriminatiebeginsel is een juridisch beginsel dat verbiedt dat mensen in gelijke situaties verschillend worden behandeld op grond van kenmerken zoals ras, geslacht, leeftijd, nationaliteit, godsdienst, overtuiging, religie, seksuele gerichtheid, handicap, of burgerlijke staat. Het principe vormt een centraal onderdeel van de Nederlandse rechtsorde en wordt toegepast in verschillende terreinen, waaronder arbeid, onderwijs, huisvesting en de levering van goederen en diensten.

De basis ligt in de Grondwet, waar het beginsel van gelijke behandeling centraal staat, en in wetgeving die discriminatie verbiedt. In Europa en Nederland wordt het toezicht mede bepaald door EU-richtlijnen tegen discriminatie, die directe en indirecte discriminatie bestrijden en ruimte laten voor gerechtvaardigde, proportionele verschillen in specifieke omstandigheden. Een belangrijke Nederlandse wet is de Algemene wet gelijke behandeling (AWGB), die discriminatie op genoemde gronden in onder meer arbeid en dienstverlening verbiedt.

Directe discriminatie houdt in dat iemand minder gunstig wordt behandeld vanwege een beschermde eigenschap. Indirecte discriminatie ontstaat wanneer een neutrale regel onevenredig nadelig uitpakt voor een bepaalde groep, en vaak niet met een legitiem doel kan worden gerechtvaardigd.

Beperkingen en rechtvaardiging kunnen voorkomen wanneer er sprake is van een proportioneel nagestreefde, objectieve doelstelling. Daarnaast kan positieve actie (maatregelen ter bevordering van gelijkberechtiging) in overeenstemming zijn met het beginsel.

Toepassing en handhaving vinden plaats via rechtsgerichte procedures en, waar mogelijk, via onafhankelijke instanties die discriminatie toetsen en sancties kunnen opleggen. Het nondiscriminatiebeginsel blijft zo een essentieel instrument voor gelijke kansen in de Nederlandse rechtspraktijk.