Lipoproteïnegebonden

Lipoproteïnegebonden verwijst naar stoffen die in het bloed worden vervoerd terwijl ze gebonden zijn aan lipoproteïnen in plaats van vrij in het plasma. Lipoproteïnen zijn samengesteld uit een kern van lipiden (triglyceriden en cholesterolesters) en een mantel van fosfolipiden, cholesterol en apolipoproteïnen. Dezeeltjes dienen als transportdrager voor lipiden en bepalen samen met de samenstelling en grootte hoe moleculen door het bloed worden verspreid en aan weefsels worden afgegeven.

Lipoproteinen variëren in dichtheid en functie. De belangrijkste klassen zijn chylomicronen, VLDL, IDL, LDL en HDL. Chylomicronen dragen voornamelijk dieetgerelateerde triglyceriden, terwijl VLDL en LDL meer cholesterolesters bevatten. HDL speelt een sleutelrol bij reverse cholesterol transport, waarbij overtollig cholesterol terug naar de lever wordt gebracht. De apolipoproteïnen op het oppervlak helpen bij receptor‑herkenning en enzymatische omzetting.

Voorbeelden van lipoproteïnegebonden stoffen zijn triglyceriden en cholesterolesters, die vanzelfsprekend in de lipoproteïën aanwezig zijn. Daarnaast worden vetoplosbare vitaminen zoals A, D, E en K vaak lipoproteïnegebonden getransporteerd in plasma. Ook lipofiele geneesmiddelen kunnen zich aan lipoproteïnen binden, wat hun distributie, halfwaardetijd en beschikbaarheid beïnvloedt.

De binding aan lipoproteïnen beïnvloedt fysiologie en kliniek, waaronder lipidenmetabolisme, leveruptake en weefseltoegang. Abnormale lipoproteïne‑binding speelt een rol bij dyslipidemieën en (atherosclerotische) aandoeningen. In farmacologie kan lipoproteïnebinding de kwaliteit en snelheid van geneesmiddelenafgifte bepalen.