Lichaamsschema

Lichaamsschema is een onderbewuste, sensorimotorische representatie van het eigen lichaam die de positie, beweging en oriëntatie in de ruimte bepaalt. Het ontstaat uit de samenvoeging van proprioceptieve signalen uit spieren en gewrichten, tast- en vestibulaire input, en interne kopieën van motorische commando's (efferenkopieën). Hierdoor kunnen veranderingen in houding en beweging worden gepland en uitgevoerd zonder bewuste, stap-voor-stap afstemming. Het lichaamsschema onderscheidt zich van lichaamsbeeld (lichaamsbeeld), dat de bewuste perceptie en cognitieve opvatting van het eigen lichaam omvat, zoals uiterlijk en grootte.

Door proprioceptie en motorische ervaring gedurende de ontwikkeling verfijnt het lichaamsschema zich; het is cruciaal voor acties in de ruimte nabij het lichaam (peripersonale ruimte) en voor interactie met gereedschappen en voorwerpen. Het ondersteunt automatische bewegingen en de vmillige omzetting van intentionele bewegingen naar uitgevoerde acties.

Neurale netwerken die het lichaamsschema ondersteunen, bevinden zich voornamelijk in de pariëtale cortex (met name het inferior pariëtale gebied), premotorische en supplementaire motorische gebieden, evenals de insula en het cerebellum. Deze gebieden integreren somatosensorische, vestibulaire en motorische informatie om een coherent ruimtelijk beeld van het eigen lichaam te genereren.

Schade aan deze systemen kan leiden tot verstoringen zoals asomatognosie (onbewustzijn van delen van het eigen lichaam), somatoparafrasie (ontkenning of verwisseling van ledematen) of phantom-limb-ervaringen. Na beroerte of hersenletsel kunnen bewegingscoördinatie en lichaamscontrole hierdoor zijn aangetast. Therapieën zoals mirror therapy en proprioceptieve retraining richten zich op recalibratie van het lichaamsschema.

Onderzoek naar het lichaamsschema maakt gebruik van taken zoals hand- en zijwaartse oriëntatietaken, proprioceptieve positionering en studies naar peripersonale ruimte. Het vakgebied onderzoekt ook hoe interoceptie en visuele feedback bijdragen aan de integratie van het lichaam in de ruimte.