Gedragsanalyse

Gedragsanalyse is een wetenschappelijke benadering die zich richt op het observeren, meten en verklaren van gedrag bij mensen en dieren, met als doel het begrijpen en beïnvloeden van dat gedrag. De aanpak is gebaseerd op principes uit de gedragstheorie, met name operante conditionering, en legt de nadruk op de relaties tussen stimuli, respons en uitkomsten.

Een kernonderdeel is de functionele analyse (of functionele evaluatie): het achterhalen van welke antecedenten het gedrag uitlokken, welk gedrag optreedt, en welke consequenties het gedrag versterken of remmen. Dit gebeurt vaak via systematische observatie, het registreren van gebeurtenissen en het manipuleren van factoren in gecontroleerde of quasi-gecontroleerde settings. Data-gedreven methoden en kortdurende experimenten zoals single-case designs (bijv. AB- of ABAB-ontwerpen) zijn gebruikelijk.

Toepassingsgebieden: in de klinische en onderwijspraktijk, zoals bij gedragsproblemen, autisme-spectrumstoornissen en ontwikkelingsstoornissen; in organisatie- en arbeidscontexten voor arbeidsprestatie en veiligheid; en in diertraining en onderzoek. In de praktijk wordt vaak gewerkt aan gedragsverandering via doelgerichte interventies.

Interventies en technieken: versterking (positieve bekrachtiging), shaping (stapsgewijze opbouw van nieuw gedrag), contingente bekrachtiging of straffen, en extinctie of interventies gericht op het weghalen van uitlokking. Ook aanpassingen in de omgeving ( antecedent management) en token-economieën komen voor. De aanpak is doorgaans gericht op meetbare gedragingen en veiligheid is prioriteit.

Kritiek en overwegingen: sommige critici vinden dat de focus op observeerbaar gedrag onvoldoende rekening houdt met cognities, emoties en context. Daarom wordt gedragsanalyse vaak gepositioneerd als onderdeel van evidence-based praktijk, met nadruk op reproduceerbare bevindingen en betrouwbaarheid van metingen. Ethiek, privacy en respect voor de autonomie van cliënten zijn belangrijke aandachtspunten.