Foutmaat

Foutmaat is een concept uit de metrologie dat aangeeft hoe ver een gemeten waarde afligt van de ware waarde of een referentienorm. Het geeft de grootte van de meetfout aan en kan worden uitgedrukt als een absolute hoeveelheid (bijvoorbeeld millimeters) of als een relatieve waarde (percentage).

In de praktijk is de ware waarde vaak onbekend, waardoor de foutmaat wordt geschat met behulp van kalibratie, referentiemetingen of herhaalde metingen. De totale foutmaat bestaat uit twee componenten: systematische foutmaat (bias) en toevallige foutmaat. Systematische fouten geven een constante of proportionele afwijking aan, terwijl toevallige fouten ontstaan door onvoorspelbare fluctuaties in het meetproces en de precisie beperken.

Bij het rapporteren van meetresultaten kan de foutmaat worden gepresenteerd als waarde plus/minuut onzekerheid (bijv. waarde ± onzekerheid). In de productie en engineering speelt ook de toelaatbare foutmaat een rol: de maximale afwijking die nog binnen de specificaties valt, wordt tolerantie of toelaatbare afwijking genoemd. Meetresultaten moeten binnen deze grenzen blijven om voldoen aan de kwaliteitsnormen.

Foutmaat is nauw verwant aan verwante begrippen als nauwkeurigheid (hoe dichtbij de gemeten waarde bij de ware waarde ligt), precisie (consistente herhaling van metingen) en onzekerheid van de meting (de bredere reikwijdte van mogelijke waarden). Kalibratie en het beheersen van systematische fouten zijn gebruikelijke strategieën om foutmaat te verkleinen.

Zie ook: nauwkeurigheid, precisie, kalibratie, tolerantie, onzekerheid van meting.