Draaibaarheids

Draaibaarheids is de eigenschap van een object, onderdeel of verbinding om te draaien om een as of pivot. In mechanische systemen geeft het aan in welke mate rotatie kan plaatsvinden met controle over de beweging. Belangrijk daarbij is de aanwezigheid van speling (backlash) en de invloed van wrijving en smering op de soepele werking.

Factoren die draaibaarheid beïnvloeden, zijn onder andere het type verbinding (scharnier, lager of roterende as), de aanwezigheid van kogellagers of glijlagers, en de frictie tussen de contactvlakken. Daarnaast spelen geometry en afstand tussen de aspunten een rol, evenals toegepaste belasting, preload en de stijfheid van het omhulsel. Omgevingsfactoren zoals temperatuur kunnen de smeermiddelwerking en materialen veranderen. Te veel speling leidt tot ongewenst bewegingsspel en verlies van nauwkeurigheid, terwijl te weinig speling de beweging kan belemmeren of het koppel verhoogt.

Metingen en beoordeling van draaibaarheid omvatten onder meer het hoekbereik (hoeveel rotatie mogelijk is), het koppel dat nodig is om beweging te starten en voort te zetten, en de variatie van koppel tijdens rotatie. Verder worden frictiecoëfficiënt, moment van traagheid en eventuele demping in overweging genomen. Praktische evaluatie gebeurt vaak via testruns en het interpreteren van koppel-rotecurves om balans tussen bewegingsvrijheid en controle te bepalen.

Toepassingen van draaibaarheidsrelevantie zijn onder meer scharnieren en draaipunten in deuren en meubelen, roterende platforms, robotarmen en andere mechanische assemblages waarbij een gecontroleerde rotatie vereist is. Het ontwerp streeft naar voldoende bewegingsvrijheid met behoud van nauwkeurigheid en betrouwbaarheid.