Communicatieprotocollen

Communicatieprotocollen zijn afspraken die bepalen hoe informatie tussen systemen of componenten wordt uitgewisseld. Ze beschrijven de syntax (hoe berichten eruitzien), de semantics (wat de berichten betekenen) en de synchronisatie (wanneer berichten worden verzonden en verwerkt). Protocollen kunnen van toepassing zijn op netwerkcommunicatie tussen apparaten, op communicatie tussen softwareprocessen of op beide. Door standaardisatie kunnen verschillende systemen interoperabel samenwerken, ongeacht fabrikant of platform.

Protocollen worden vaak georganiseerd in lagen, zoals in de OSI- of TCP/IP-modellen. Elke laag levert specifieke services aan de naaste hogere laag en gebruikt een afgesproken formaat voor berichten. De transportlaag regelt vaak betrouwbaarheid en volgorde (bijv. TCP) of levert enkel onbetrouwbare verzending (bijv. UDP). De toepassingslaag definieert concrete services en formaten, zoals het ophalen van webpagina’s met HTTP(S), het verzenden van e-mail met SMTP of bestandsoverdracht met FTP. Encryptie en authenticatie worden vaak via beveiligingsprotocollen zoals TLS ingebouwd.

Veelgebruikte netwerkprotocollen zijn TCP, UDP en IP; op applicatieniveau HTTP/HTTPS, SMTP, FTP, DNS. Voor industriële en Internet of Things-toepassingen bestaan protocollen zoals MQTT, CoAP en OPC UA. Voor real-time media bestaan protocollen zoals RTP en RTSP. Daarnaast worden gespecialiseerde protocollen gebruikt voor beveiliging (TLS/DTLS) en voor service‑toepassingstaken zoals gRPC of SOAP/REST-API’s.

Ontwerp en selectie van een protocol hangen af van vereisten zoals betrouwbaarheid, latency, bandbreedte, schaalbaarheid, compatibiliteit en veiligheid. Standaardisatie door organisaties zoals IETF, ISO en IEEE bevordert interoperabiliteit en versiebeheersing. Bij de implementatie is selectie van compacte formaten, foutdetectie en versiebeheer cruciaal om toekomstige compatibiliteit te waarborgen.