tijdsvorm

Tijdsvorm, ook wel tense genoemd, is een grammaticale categorie die de tijd van een handeling of toestand aangeeft ten opzichte van het heden. In het Nederlands wordt de tijdsvorm meestal gevormd door de finite werkwoordsvorm en, bij samengestelde tijden, door hulpwerkwoorden zoals hebben of zijn. De tijdsvorm bepaalt wanneer iets gebeurt: in het heden, in het verleden of in de toekomst.

De belangrijkste tijdsvormen in het Nederlands zijn:

- Tegenwoordige tijd (present): gebruikt voor huidige handelingen en algemene uitspraken. Voorbeeld: Ik werk.

- Onvoltooid verleden tijd (imperfect): beschrijft een verleden handeling zonder nadruk op voltooiing. Voorbeeld: Ik werkte.

- Voltooid tegenwoordige tijd (present perfect): drukt een handeling uit die in het verleden is afgerond maar relevant is voor het heden. Voorbeeld: Ik heb gewerkt. Soms ook: Ik ben gegaan.

- Voltooid verleden tijd (past perfect): beschrijft een handeling die vóór een ander verleden moment voltooid was. Voorbeeld: Ik had gewerkt; Ik was gegaan.

- Toekomende tijd (future): wordt vaak gevormd met zullen + infinitief (bijvoorbeeld Ik zal gaan) of met gaan + infinitief voor nabij toekomst (Ik ga werken).

Daarnaast zijn er perifratische vormen die een voortdurende of aanstaande aard aanduiden, zoals zijn/aan het + infinitief: Ik ben aan het werken (ik ben aan het bezig zijn). De keuze voor een tijdsvorm hangt af van de tijd waarin de handeling zich afspeelt, de relatie tot het heden, en de gewenste nuance van voltooiing of duur. Tijdsvormen kunnen aldus samen met aspect en modaliteit de betekenis van zinnen versterken.