tandenwiel

Een tandenwiel is een tandvormig wiel dat in een tandwielaandrijving beweging en kracht overbrengt tussen twee assen die meestal parallel lopen. Het werkt samen met een ander tandenwiel; de tanden grijpen in elkaar en zorgen voor een rotatieoverdracht, waarbij snelheid en koppel tussen de wielen worden omgezet. Tandenwielen komen voor in talloze toepassingen, van klokken en huishoudelijke apparaten tot auto- en industriële transmissies.

Constructie en kenmerken: Een tandenwiel bestaat meestal uit metaal of kunststof en heeft rondom een uniforme tandvorm. Belangrijke eigenschappen zijn het aantal tanden (z), de hartcirkelomtrek (hartcirkel diameter) en de modul (m). De hartcirkeldiameter volgt vaak uit de relatie D ≈ m × z. Het profiel van de tanden bepaalt de belastingoverdracht en het geluidsniveau; veel wielen hebben rechte tanden (spur) voor eenvoud en robuustheid, terwijl tanden met schuine helling (helical) stiller en soepeler kunnen lopen.

Typen en toepassingen: De meest gangbare categorie is het rechte-tandenwiel (spur), maar er bestaan ook wielen met schuine tanden en gespecialiseerde vormen zoals kegelwielen voor 90°-omvorming of wormwielen in combinatie met een wormwiel. Deze varianten worden gekozen op basis van gewenste geluidsniveau, wrijving, efficiëntie en funtie van de aandrijving.

Onderhoud en ontwerpoverwegingen: Tandenwielen vereisen voldoende smering en correcte uitlijning binnen de tandwielaandrijving. Regelmatige inspectie op slijtage en beschadigingen, evenals passende toleranties en bevestiging, dragen bij aan betrouwbaarheid en levensduur van de aandrijving.