spontaan

Spontaan is een Nederlands bijvoeglijk naamwoord en kan tevens als bijwoord dienen, gebruikt om aan te geven dat iets zonder voorafgaande planning of externe sturing ontstaat, oprecht en natuurlijk overkomt of uit eigen beweging gebeurt. Het kan slaan op gebeurtenissen, gedragingen, uitingen of processen die zonder doelbewuste voorbereiding plaatsvinden. Voorbeelden zijn een spontane lach, een spontaan gesprek of een spontane beslissing. In bredere termen kan iets ook als spontaan worden beschouwd wanneer het op een natuurlijke, ongeforceerde manier gebeurt.

Etymologie en verwante termen

Spontaan komt via het Franse spontan é uit het Latijnse spontanus, met wortels in sponte, wat “uit eigen beweging” betekent. In het Nederlands is spontane betekenis voorhanden: het verwijst naar handelingsvrijheid en authenticiteit, maar ook naar natuurlijke verloop zonder externe aansturing. Een verwante term is spontaneïteit, die het karakter van iets natuurlijks en ongepland weerspiegelt.

Toepassingsgebieden

In het dagelijks taalgebruik verwijst spontaan vaak naar menselijk gedrag en uitingen, zoals een spontane reactie op een vraag, of een spontane activiteit zonder planning. In de wetenschap kan van spontane processen worden gesproken wanneer iets zonder externe prikkel verloopt onder bepaalde omstandigheden, bijvoorbeeld spontane reacties in chemie of spontane ordevorming in fysische systemen. Historisch inclusief is het begrip spontane generatie, een verouderde en weerlegd hypothese dat leven uit niet-levende materie kan ontstaan; tegenwoordig wordt dit uitgesloten door de cellentheorie en genetische inzichten.

Zie ook

Spontane generatie, spontaniteit, spontane reactie.