slaapritmegerelateerde

Slaapritmegerelateerde verwijst naar aandoeningen die gekenmerkt worden door een verstoring van het circadiane ritme, waardoor de timing van slaap en waak niet goed aansluit bij de externe omgeving en sociale verplichtingen. Dit omvat vooral circadiane slaap-waakstoornissen en aanverwante problemen met het slaap-waakritme.

Voorbeelden zijn onder meer vertraagde slaapfase-syndroom (DSPS), waarbij inslapen en doorslapen tot laat op de nacht gebeuren en ochtendgevoel belemmerd is; versnelde slaapfase-syndroom (ASPS), waarbij vroeg op de avond slaperigheid optreedt en vroeg ontwaken voorkomt; en niet-24-uurs slaap-waakritme, vaak gezien bij mensen zonder lichtwaarneming (bijvoorbeeld blindheid), waarbij het biologische klok verder uitloopt dan 24 uur. Ook onregelmatig slaap-waakritme en verstoringen door ploegendienst vallen in deze categorie. De stoornissen kunnen leiden tot chronische slapeloosheid overdag, verminderde prestaties, stemmingsproblemen en vermoeidheid.

Oorzaken zijn vaak complex en bestaan uit een mismatch tussen de interne klok en zeitgevers zoals licht, sociale routines en werkschema’s. Genetische factoren, leeftijd, en medische of psychische aandoeningen kunnen een rol spelen, evenals onregelmatige blootstelling aan licht.

Diagnose berust op klinische evaluatie, slaapdagboeken en actimografie; soms wordt polysomnografie toegepast ter uitsluiting van andere stoornissen. Behandeling is gericht op het her-alignment van het ritme en kan bestaan uit lichttherapie, melatonine met timing, chronotherapie (gefaseerde verschuiving van de slaap) en versterking van gezonde slaaphygiëne. Werk- en studieschema’s kunnen aangepast worden om stabiliteit te bevorderen.

Zie ook circadiane ritmestoornissen. Raadpleeg een arts of slaapdeskundige voor diagnose en behandeling.