sedimentopbouw

Sedimentopbouw is het proces waarbij sedimenten zich in de aardkorst ophopen en uiteindelijk lithificeren tot sedimentgesteente. Het omvat transport van materiaal uit verwering en biogene bronnen, afzetting in een omgeving waar deeltjes kunnen neerleggen, en diagenetische veranderingen die de losse sedimenten omvormen tot vast gesteente.

Transport vindt plaats door water, wind of ijs. Deeltjes worden tijdens transport gesorteerd op grootte en vorm; bij hogere energie kunnen grovere korrels verder worden getransporteerd dan fijn zand en klei. Bij afzetting stapelen zich lagen sediment op en ontstaan stratificatie en bedden. De aard van de omgeving bepaalt het sedimenttype: rivieren en delta’s leveren clastische afzettingen zoals zandsteen en kleisteen, kustzones en meren geven afzettingen van uiteenlopende samenstellingen, en mariene omgevingen kunnen chemische en biogene sedimenten opleveren zoals kalksteen en evaporieten.

Na begraving treden diagenetische processen op, waaronder verkleining van poriën door compacteing, cementatie van korrels door mineralen uit poreus water, en soms recrystallisatie of chemische veranderingen. Deze processen leiden tot lithificatie en de vorming van gesteente zoals zandsteen, kleisteen, kalksteen of evaporiet.

Sedimentopbouw is een centraal onderwerp in geologie en paleoklimaatonderzoek. Het bepaalt porositeit en permeabiliteit in reservoirs, levert aanwijzingen over ouderdom en landschapshistorie, en ondersteunt interpretaties van de ecologische geschiedenis van een gebied.