opzwepen

Opzwepen is een Nederlands werkwoord dat betekent: iemand of iets aanzetten tot actie door extra enthousiasme, spanning of druk te veroorzaken. In de letterlijke betekenis kan het ook verwijzen naar het ereizen of aansporen van een dier, bijvoorbeeld een paard, door een zweep of vergelijkbaar hulpmiddel te gebruiken.

Etymologie en betekenisontwikkeling: opzwepen is opgebouwd uit het voorvoegsel op- en het werkwoord zwepen (zwepen betekent letterlijk een zweep gebruiken). De combinatie heeft zowel een fysieke betekenis (een dier sneller laten bewegen) als een figuurlijke betekenis (emoties, spanning of agressie opwekken bij mensen of groepen).

Gebruik en connotatie: het werkwoord wordt veel gebruikt in politieke, journalistieke en sportieve contexten. Het kan neutraal of descriptief zijn, bijvoorbeeld bij het beschrijven van een publiekssfeer. Veelvoorkomende connotaties zijn echter negatief wanneer opzettelijk haat, angst of geweld worden opgewekt. Ook kan het een versterkend effect hebben in campagnes of chants, waardoor een groep gemotiveerd of opgewonden raakt.

Voorbeelden: “De toespraak was bedoeld om de menigte op te zwepen.” “De propaganda probeerde de angst bij de bevolking op te zwepen.” “De trainer probeerde de paarden op te zwepen.” Synoniemen en verwante termen zijn onder meer opwinden, opstoken en aanjagen.

Zie ook: opwinding, opstoken, aanwakkeren.