luchtporieën

Luchtporieën, in botanische termen stomata, zijn microscopische openingen in de epidermis van planten die gasuitwisseling mogelijk maken. Ze komen vooral voor aan de onderzijde van bladeren, maar ook op stengels, jonge scheuten en vruchten kunnen ze aanwezig zijn. Een luchtpoort wordt gevormd door twee sluitcellen die samen de stomaat omringen; tussen deze cellen ligt de stomaatopening. De sluitcellen bevatten chloroplasten en veranderen van vorm door veranderingen in turgor, waardoor de opening groter of kleiner wordt.

Openings- en sluitingsmechanismen worden geregeld door ionen- en waterstromen. Bij voldoende licht en lage CO2-t/concentratie nemen de sluitcellen K+ en andere ionen op, waardoor osmotische inwendige druk toeneemt en water de cel binnentrekt, zodat de stomaat opent. Bij donkerte, droogte of stress verliest water de sluitcellen en slinken, waardoor de opening sluit. Hormonen zoals abscysäur inzameld tijdens droogte signaleren sluiting. Stomata reageren bovendien op luchtvochtigheid, temperatuur en circadiane ritmes.

Distributie en variatie: stomata komen in vrijwel alle vaatplanten voor, maar de dichtheid en verdeling verschillen per soort. In grassen en veel monocotten zijn de sluitcellen vaak buisvormig (dumbbell-shaped) en staan ze samen met aanvullende cellen, terwijl bij vele dicotyle planten de sluitcellen nier- of vorkvormig zijn. Sommige planten, zoals bepaalde aquaticoïden, hebben minder of geen stomata op delen van hun oppervlak.

Functie en belang: stomata regelen kooldioxide-opname voor fotosynthese en waterdampuitstoot (transpiratie), wat invloed heeft op plantwatergebruik en temperatuurregeling. Veranderingen in CO2-niveaus, licht en watervoorziening drijven door evolutie en aanpassing van stomataomvang, -dichtheid en -werking.