klankkarakteristieken

Klankkarakteristieken is een verzamelterm voor de eigenschappen die een klank onderscheiden in spraak en andere auditieve percepties. In de taalkunde en akoestiek verwijst het naar articulatorische, akoestische en prosodische kenmerken die bepalen hoe een klank klinkt en hoe deze wordt herkend door luisteraars.

De belangrijkste categorieën zijn segmentale kenmerken en suprasegmentale kenmerken. Segmentale kenmerken betreffen de articulatie van consonanten en klinkers: bij consonanten omvatten ze stemhebbendheid, plaats en wijze van articulatie; bij klinkers factoren zoals hoogte (hoog, midden, laag), ligging (voor—achter) en ronding, evenals duur. Suprasegmentale kenmerken betreffen prosodie: intonatie, klemtoon en duur over grotere units zoals lettergrepen en woorden, die de structuur en betekenis van zinnen beïnvloeden. Daarnaast spelen akoestische kenmerken een rol, zoals de vormantrekken voor klinkers, spectrale balans, toonhoogte, luidheid en timbre.

Meting en analyse van klankkarakteristieken gebeuren met technieken uit de spraaktechnologie en fonetiek, zoals spectrogrammen, formantberekeningen, pitchtracking en luidheidsmetingen. Fysiologische methoden (bijv. laryngoscopie, elektroglottografie) kunnen inzicht geven in stemproductie. Contextuele factoren zoals snelheid, luidheid en ruis beïnvloeden de waargenomen klank en dienen bij analyses te worden gecontroleerd.

Toepassingen van klankkarakteristieken omvatten spraakherkenning en -synthese, auditief- en taalkundig onderzoek, taalverwerving, dialectologie en forensische linguïstiek. Het begrip daarvan ondersteunt onderwijs, technologie en beleid op het gebied van taal en stem.