endoteliet

Endotheel is de dunne laag cellen die de binnenbekleding van bloedvaten en lymfevaten bekleedt. De cellen vormen samen de endothelium en liggen op een basaalmembraan, vaak omgeven door een glycocalyx. Verschillende typen endotheel bestaan afhankelijk van de plaats en functie: continu endotheel in de meeste grote vaten, fenestreerd endotheel in organen als nieren en darmen, en discontinu endotheel in lever en milt.

De belangrijkste functies van endotheel zijn het leveren van een selectieve barrière voor vloeistoffen en cellen, en het reguleren van permeabiliteit en bloedtoevoer. Endotheelcellen regelen de vasculaire tonus door afgifte van stikstofoxide (NO) en endotheline-1. Daarnaast spelen ze een cruciale rol bij de bloedstolling en fibrinolyse, bijvoorbeeld via thrombomoduline en prostacycline, en bij inflammatie en leukocyten-adhesie via adhesiemoleculen zoals ICAM en VCAM. Endotheel is ook betrokken bij angiogenese onder invloed van factoren als VEGF en angiopoietinen.

Specifieke endotheelcellen vertonen lokale specialisaties. De bloed-hersenbarrière kent zeer strenge tight junctions, terwijl renale glomerulaire en darmkapillairen fenestrae bezitten. In lever- en miltendotheel kunnen verschijnselen van discontinu endotheel voorkomen, wat de filtratie- en drainagemhoge functies beïnvloedt. Lymfevatachtige endotheelcellen dragen bij aan lymfedrainage.

Endotheel-dysfunctie verwijst naar verstoorde NO-productie, verhoogde adhesie van inflammatoire cellen en een verschuiving richting procoagulante factoren. Dit draagt bij aan aandoeningen zoals atherosclerose, hypertensie, diabetes en sepsis. Factoren zoals oxidatieve stress, hyperglykemie, roken en ontsteking kunnen endotheelbeschadiging versterken. Klinisch wordt endotheelfunctieonderzoek gebruikt als risicofactor- en behandelingsdoel in cardiovasculaire zorg.