coalitievorming

Coalitievorming is het proces waarin politieke partijen onderhandelen om samen een parlementaire meerderheid te vormen en daarmee een regering te vormen. In veeljarige parlementaire systemen met meerdere partijen behalen geen afzonderlijke partijen vaak een meerderheid, waardoor samenwerking noodzakelijk is. Het uiteindelijke doel is een coalitieakkoord waarin beleidsprioriteiten, portefeuilleverdeling en tijdschema’s worden vastgelegd.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen pre-electorale coalities en post-electorale coalities. Pre-electorale coalities ontstaan tijdens verkiezingscampagnes wanneer partijen afspraken maken over gezamenlijke lijsten of toekomstige samenwerking. Post-electorale coalities volgen op de verkiezingen: partijen onderhandelen na vaststelling van zetelverdeling en regeringsvorming over een gezamenlijk bestuur en een coalitieprogramma.

Belangrijke onderhandelde factoren zijn onder meer ideologische afstand tussen partijen, wederzijdse geloofwaardigheid en de aanwezigheid van veto- of toetredingsmogelijkheden voor andere spelers. Ook de grootte van de benodigde meerderheid speelt mee: een minimale winning coalition vereist net genoeg zetels om te kunnen regeren, wat invloed heeft op concessies en beleidsruimte. Politiek-economische belangen, publieke opinie en de tactiek van onderlinge geloofwaardigheid beïnvloeden het proces. In sommige theorieën worden spelprincipes en coalitie-ontwerpen geanalyseerd met behulp van spel- en onderhandelingenmodellen.

Uitkomsten variëren van een grote coalitie tot een minderheidsregering met externe steun. Risico’s zijn onder meer langdurige onderhandelingen, instabiliteit bij wisselende meerderheden en concessies die politieke beloften ondermijnen. Een coalitieakkoord dient als beleidskader en legitimeert de regeringsformatie, terwijl de concrete verdeling van portefeuilles en bevoegdheden de dagelijkse bestuurlijke werking bepaalt.