articulieren

Articuleren is een Nederlands werkwoord met verschillende betekenissen, afhankelijk van de context. In de meest gangbare betekenis gaat het om het duidelijk en nauwkeurig uitspreken van klanken, oftewel articulatie van spraak. Het omvat de coördinatie van adem, stem en de bewegingen van spraakorganen zoals tong, lippen, tanden, kaak en gehemelte om klanken te vormen.

In de taalkunde verwijst articuleren naar het proces waardoor spraakklanken worden geproduceerd. Hierbij is de plaats en de manier van articulatie bepalend: bijvoorbeeld bilabiale klanken zoals p en b worden gevormd met beide lippen, alveolaire klanken zoals t en d met de tong tegen de alveolen, en velare klanken zoals k en g met het achterste deel van de tong tegen het zachte gehemelte. De bewegingen van de lips, tong, larynx en velum bepalen of een klank een plosief, nasaal, fricatief of een andere soort is. Articulatie wordt bestudeerd binnen de fonetiek en fonologie en vaak vastgelegd met de Internationale Fonetische Alfabet (IPA).

Een bredere, figuurlijke betekenis van articuleren is het helder en systematisch uitdrukken van gedachten of ideeën, bijvoorbeeld in redeneringen, betogen of schriftelijke teksten. In retoriek en communicatie verwijst dit naar de structuur, de logica en de duidelijkheid van hetgeen men zegt.

De etymologie van articuleren ligt in het Latijnse articulus, klein onderdeel of gewricht, via het Franse articuler naar het Nederlands. In technische domeinen kan articuleren ook verwijzen naar verbindingstechnieken of apparaataandoeningen die beweging mogelijk maken, zoals in biomechanische of tandheelkundige contexten.