Wortelopdruk

Wortelopdruk is een begrip uit de plantkunde dat verwijst naar de hydrostatische druk die in de wortels van planten kan ontstaan. Deze druk ontstaat wanneer wortels actief ionen transporteren naar de xyleemvaten, waardoor de waterpotentiaal in de wortels daalt en water uit de omringende bodem de wortel ingaat. Als gevolg hiervan bouwt zich een positieve druk op in het wortelstelsel, die tijdelijk sap door de xyleem omhoog kan duwen.

Het proces speelt vooral een rol bij wortels die vocht en voedingsstoffen willen winnen onder vochtige omstandigheden. Het kan leiden tot guttatie, waarbij vloeistof uit de rand van de bladeren wordt uitgescheiden, vaak ’s nachts of in de vroege ochtend wanneer transpiratie laag is. Wortelopdruk werkt samen met, maar is niet hetzelfde als, het mechanisme van opstijging van water door cohesie en trek (cohesie-tensietheorie); bij veel planten is wortelopdruk een aanvullende factor en niet de hoofddrager van wateropname, vooral in hoge bomen.

Factoren die wortelopdruk beïnvloeden zijn onder meer bodemvochtigheid, temperatuursomstandigheden, plantensoort en de fysiologische toestand van de wortels. Bij droogte of lage waterpotentiaal daalt de worteldruk en neemt de kans op guttatie af. In de botanische literatuur wordt de term ‘worteldruk’ of ‘wortelopdruk’ soms wisselend gebruikt; in moderne bronnen wordt vaker gesproken over worteldruk als onderdeel van het bredere begrip van watertransport in planten. Zie ook guttation en cohesie-tensietheorie.