Waardigheid

Waardigheid is een ethisch en juridisch concept dat verwijst naar de inherente waarde van elk mens en de morele en juridische claims die daaruit voortvloeien. Het duidt op het fundamentele recht op respect, autonomie en gelijke behandeling. In het Nederlands wordt vaak gesproken van menselijke waardigheid of waardigheid van het menselijk bestaan. Er is een onderscheid tussen waardigheid als algemeen gegeven en zelfwaardigheid of eigenwaarde die iemand ervaart.

Het woord heeft wortels in het oude en middeleeuwse gebruik van waardig zijn en stamt uit het Latijnse dignitas. In moderne taal wordt waardigheid doorgaans gekoppeld aan respect, menselijke vrijheid en de bescherming tegen vernedering en misbruik.

In de rechtsorde wordt menselijke waardigheid als fundamentele waarde gezien. Het komt terug in internationale mensenrechten, zoals de rechten die voortvloeien uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en in Europese en nationale grondwetten. Waardigheid vormt vaak de basis voor verbod op discriminatie en voor de bescherming van lichamelijke integriteit, privacy en autonomie.

In de dagelijkse praktijk betekent waardigheid dat mensen met respect en zonder onnodige inmenging behandeld worden. Dit geldt in zorg, onderwijs, arbeidsverhoudingen en openbare dienstverlening. Schendingen zoals vernedering, dwang of dehumanisering worden gezien als aantasting van iemands waardigheid.

Discussies rondom waardigheid raken soms aan spanningen tussen autonomie en collectieve belangen, of tussen efficiëntie en respect voor persoonlijke wensen. In zorg en beleid roept het debat op tot zorgvuldige afweging tussen het behoud van waardigheid en andere verplichtingen, zoals veiligheid, welzijn en kosten.