Vertelpunt

Vertelpunt is een begrip in de Nederlandse literatuur- en filmkritiek dat verwijst naar het centrale punt van narratie: wie vertelt wat waarover, en vanuit welk perspectief de lezer of kijker informatie krijgt. De term is afgeleid van vertellen en punt en wordt gebruikt om de kern van een vertelling of scenario te markeren.

In literaire analyse heeft het vertelpunt verschillende functies. Het bepaalt wat de lezer weet en wanneer, beïnvloedt de betrouwbaarheid van de informatie en stuurt de spanningsopbouw. Het vertelpunt kan stabiel zijn, bijvoorbeeld wanneer een alwetende verteller voortdurend dezelfde kernsituatie volgt, maar het kan ook verschuiven door focalisatiewisselingen of door een veranderende vertelpositie. Zo kan een verhaal vanaf een bepaalde verteller met beperkte kennis starten en later vanuit een volmaakt ander perspectief worden verteld.

Het vertelpunt hangt nauw samen met, maar is niet identiek aan, het vertelperspectief. Waar het perspectief zegt door wiens ogen of bewustzijn informatie wordt doorgegeven, ligt het vertelpunt meer op de kern of richting van de verhaallijn: welke gebeurtenissen en thema’s centraal staan. In metafictionele werken kan het vertelpunt bijvoorbeeld bewust de lezerspositie aanspreken of de vertelrelatie ter discussie stellen.

In praktijk wordt het begrip gebruikt om structuur en coherentie van een verhaal te analyseren: waar draait de verhaalcentrale aandacht om, en hoe beïnvloedt die focus de interpretatie van thema’s en motieven. Het begrip vertelpunt is niet eenduidig gedefinieerd en kan per criticus verschillende nuances krijgen. See also: vertelperspectief, focalisatie, narratieve structuur.