Verklaarbare

Verklaarbare is een Nederlands bijvoeglijk naamwoord dat aangeeft dat iets verklaarbaar of toe te lichten is. Het duidt aan dat er een legitieme verklaring, rechtvaardiging of begrip voorhanden is, gebaseerd op feiten, redelijkheid of bewijs. Het woord beschrijft vaak resultaten, verschijnselen, beslissingen of keuzes die met redenering of gegevens onderbouwd kunnen worden.

Etymologie en grammatica: verklaarbaar is afgeleid van het werkwoord verklaren met het suffix -baar, wat “mogelijk te doen of te hebben” aangeeft. De vorm verklaarbare wordt gebruikt in combinatie met meervoudige of bepaalde (definite) noun phrases, bijvoorbeeld verklarbare resultaten of de verklaarbare obstakels. In het onbepaalde enkelvoud wordt meestal de neutrale, onbeetelde vorm verklaarbaar gebruikt, zoals een verklaarbaar doel.

Gebruik: verklaarbaar is ruim inzetbaar in wetenschap, journalism en evaluatie. Het wordt toegepast wanneer men spreekt over mogelijkheden om een waarneming te begrijpen, een causaliteit aan te wijzen of een conclusie te rechtvaardigen. In onderzoek en communicatie is de term vaak gekoppeld aan transparantie en verantwoording, bijvoorbeeld bij het toelichten van keuzes of methoden.

In de huidige technologische context is verklaarbare kunstmatige intelligentie (verklaarbare AI) een gangbare term voor systemen waarvan de beslissingen en gevolgen begrijpelijk en uitlegbaar zijn. Dit sluit aan bij bredere discussies over ethiek, aansprakelijkheid en vertrouwen in algoritmische besluitvorming.

Zie ook: verklaarbaarheid, transparantie, interpretabele AI.