Transactieanalyse

Transactieanalyse (TA) is een theorie van communicatie en een psychotherapeutische benadering die ervan uitgaat dat iemands persoonlijkheid bestaat uit drie ego-toestanden: Ouder-zelf, Volwassen-zelf en Kind-zelf. Deze toestanden beïnvloeden hoe mensen denken, voelen en handelen en bepalen welke transacties zij met anderen aangaan.

Belangrijke concepten binnen TA zijn onder meer de transacties tussen ego-toestanden, die kunnen verlopen als complementair (waarbij de respondenten op dezelfde manier reageren), kruisend (waarbij de communicatie verstoord raakt) of verborgen (waarbij onderliggende motieven meespelen). TA introduceert ook het idee van strokes, ofwel sociale erkenning, positief of negatief, en van life scripts, waarin vroeg opgedane overtuigingen over zichzelf en de wereld het latere gedrag sturen. Daarnaast wordt aandacht besteed aan spelletjes (games), routinematige interacties met vaak verborgen bedoelingen die tot herhaalde conflicten leiden.

Transactieanalyse werd ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Eric Berne in de jaren vijftig en kreeg bredere bekendheid door werken als Games People Play (1964) en Transactional Analysis in Psychotherapy (1961). De methode werd toegepast in psychotherapie, counseling, opvoeding en organisatieontwikkeling, met aandacht voor communicatiepatronen, conflictoplossing en gespreksvaardigheden.

Kritiek op TA betreft onder meer het beperkte empirische bewijs voor sommige beweringen en vragen over culturele generaliseerbaarheid en reproduceerbaarheid van resultaten. Desondanks blijft TA een invloedrijke benadering in coaching, opleidingsprogramma’s en therapeutische praktijken vanwege zijn concrete analysemethoden voor dagelijkse interacties.