Spreuken

Spreuken zijn korte uitspraken die een algemene waarheid, volkswijsheid of morele aanbeveling uitdrukken. Ze zijn vaak beknopt en memorabel, en worden in verschillende situaties toepasbaar geacht. In het Nederlands verwijst spreuk naar traditionele volkswijsheden, adagaten en motto-achtige uitspraken, maar ook naar originele zinnen die een principe of advies samenvatten.

De term spreuk is afgeleid van het werkwoord spreken en duidt op een uiting of uitspraak. Spreuken ontstonden vooral in mondelinge tradities en werden later verzameld in verzamelingen volkswijsheden en in literaire werken. Ze fungeren als culturele getuigenissen die gedeelde waarden en waarnemingen over het leven, werk en gedrag overdragen.

Spreuken hebben verschillende functies: ze geven richting, vat beleefde ervaringen samen, en brengen een moraal of advies over. Sommigen zijn traditionele volkszinnen met geografisch specifieke tinten; anderen zijn korte adagia die in diverse contexten kunnen worden toegepast. In het Nederlands zijn bekende voorbeelden: Wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd; Zoals men zaait, zo oogst; Eerlijkheid duurt het langst.

In de moderne tijd worden spreuken ook gebruikt als slogans, koppen en gezegden in marketing, literatuur en media, met als doel een punt snel en krachtig over te brengen. Ze spelen een rol in onderwijs, cultuur en taalonderzoek, waar ze samen met idiomen en citaten worden bestudeerd en gedocumenteerd.