Schaalbepaling

Schaalbepaling is het bepalen of vastleggen van de schaal van een tekening, kaart, foto of model. De schaal geeft de verhouding weer tussen afstanden op de tekening en afstanden in de werkelijkheid, en is essentieel voor correcte interpretatie en reconstructie. Veelvoorkomende domeinen zijn cartografie, architectuur, civiele techniek, modelbouw en landschapsontwerp.

Er zijn verschillende manieren om schaal aan te duiden. Een representatieve breuk zoals 1:1000 geeft aan dat 1 eenheid op de tekening overeenkomt met 1000 eenheden in werkelijkheid. Een grafische schaal toont een lijnstaaf met afleesbare eenheden, terwijl een verbale schaal een omschrijving is zoals “1 centimeter voor 1 meter”. In digitale tekeningen kan de schaal als metadata of in de weergave-instellingen staan.

Wanneer de schaal niet duidelijk is, kan men de schaal bepalen door een object met bekende afmetingen op de tekening te meten en deze maat te relateren aan de werkelijke maat. Ook het gebruik van afstandsmetingen tussen meerdere objecten kan helpen, of vergelijking met een op de foto bekende maat.

Schaalbepaling is cruciaal voor planning, productie en inspectie. Verkeerde schalen leiden tot verhoudingsfouten en constructieproblemen. Schalen kunnen wijzigen bij duplicaten, kopiëren of afdrukken; bovendien kunnen kaartprojecties de schaal lokaal beïnvloeden, waardoor distortie optreedt.

Gerelateerd zijn termen als schaal, verhoudingsmaat, grafische schaal en kaartprojectie. Het begrip is universeel in kartografie, ontwerp en modellering.