Leukotrieenien

Leukotriënen zijn lipidmediatoren die uit arachidonzuur worden gevormd en een rol spelen bij ontstekings- en allergische reacties. Ze worden geproduceerd door verschillende cellen, waaronder mastcellen, eosinofielen, neutrofielen, macrofagen en epitheelcellen, en komen onder meer voor in luchtwegen en slijmvliezen.

Biosynthese verloopt via de 5-lipoxygenase (5-LO) pathway met behulp van FLAP. De route leidt tot het tussenproduct LTA4; dit kan verder worden omgezet in LTC4, LTD4 en LTE4 (cysteinyl leukotriënen), of in LTB4. LTC4, LTD4 en LTE4 vormen samen de cysteinyl leukotriënen die vooral effecten in de luchtwegen hebben, terwijl LTB4 een krachtige chemoattractant is voor neutrofielen. Deze mediatoren worden geproduceerd door verschillende cellen bij ontstekingsreacties.

Effecten en klinische betekenis: LTB4 bevordert de migratie en activatie van neutrofielen, terwijl cysteinyl leukotriënen bronchoconstrictie, verhoogde vaatpermeabiliteit en mucussecretie veroorzaken, en bijdragen aan eosinofiele inflammatie. LTE4 heeft bovendien lange duur en kan receptoren op diverse weefsels activeren. De belangrijkste receptoren zijn BLT1 en BLT2 voor LTB4, en CysLT1 en CysLT2 voor LTC4/LTD4/LTE4; er wordt ook gedacht aan een LTE4-receptor zoals GPR99 in sommige weefsels.

Therapie en diagnostiek: leukotriëna-receptorantagonisten (LTRAs) zoals montelukast, zafirlukast en pranlukast worden ingezet als onderhoudsbehandeling bij astma en voor allergische rhinitis, en kunnen nuttig zijn bij exercise-induced bronchoconstriction. Ze vormen een alternatief of aanvullend middel naast inhaled corticosteroïden. Metingen van urine- of sputusbiomarkers bestaan in onderzoek, maar zijn geen routinematige klinische tests.

Geschiedenis: het begrip leukotriënen ontstond in de jaren 1960–1980, wat heeft geleid tot gerichte behandelingen voor inflammatoire luchtwegaandoeningen.