Kartelvorming

Kartelvorming verwijst naar het proces waarbij bedrijven in dezelfde markt afspraken maken die de concurrentie beperken of uitsluiten. Dit kan in formele overeenkomsten gebeuren of in informele afspraken die minder zichtbaar zijn voor derden. Veel voorkomende vormen zijn prijsafspraken, afspraken over marktaandelen of productiequota, en het afspreken van wie welke biedingen mag indienen of welke klanten men mag bedienen. Kartels kunnen zowel expliciet als stilzwijgend zijn en kunnen plaatsvinden op nationaal, Europees of internationaal niveau.

De oorzaken van kartelvorming zijn onder meer de prikkel om de winstgevendheid te verhogen in markten met weinig concurrentie, hoge toetredingsdrempels, complexiteit van de markt en asymmetrie van informatie tussen rivalen. Kartelvorming ontstaat vaker in sectoren met oligopolistische markten, lange leveringsketens of gereguleerde goederen waar prijs en beschikbaarheid essentieel zijn voor spelers.

Gevolgen van kartelvorming zijn onder andere hogere prijzen, minder keuze en innovatie, en verslechtering van de efficiëntie. Dit raakt consumenten, bedrijven en de bredere economie. Antikartelbeleid en handhaving zijn daarom belangrijk: in de Europese Unie en in veel landen geldt dat kartelvorming verboden is onder antitrust- of mededingingswetten. Toezicht- en handhavingsinstanties, zoals de Europese Commissie en nationale autoriteiten als de ACM in Nederland, kunnen investigations doen, sancties opleggen en kartelafspraken ongedaan maken. Instrumenten zoals leniency-regelingen, inspecties en marktanalyses spelen een cruciale rol bij detectie en afschrikking.

Preventie en compliancemaatschappij richten zich op het voorkomen van kartelvorming. Dit omvat opleidingen, interne nalevingprogramma’s, duidelijke gedragscodes en meldingskanalen voor medewerkers, zodat concurrerend gedrag centraal blijft staan en samenwerking die kartelvorming bevordert, wordt bestreden.