HydroxidIonen

Hydroxidionen, chemisch OH−, zijn anionen die bestaan uit één zuurstofatoom en één waterstofatoom en een negatieve lading dragen. Ze vormen de geconjugeerde base van water en spelen een centrale rol in basische reacties in waterige oplossingen.

In oplossing ontstaan OH−-ionen vooral door de dissociatie van zouten van sterke basen zoals natriumhydroxide (NaOH) of kaliumhydroxide (KOH). Ook water zelf ondergaat autoprotolose: 2 H2O ⇌ H3O+ + OH−, waardoor kleine maar significante hoeveelheden OH− aanwezig zijn.

Hydroxide dient als een sterke Brønsted-Lowry-base: het neemt protonen op uit zuren, waardoor water ontstaat (OH− + H+ → H2O). Het fungeert ook als nucleofiel in diverse organische en anorganische reacties en kan bij hogere concentraties eliminatie- en substitutiereacties bevorderen.

Reacties met metaalionen leiden vaak tot onoplosbare metaalhydroxiden, zoals Fe(OH)3 of Al(OH)3. In opgeloste systemen reageert OH− met kooldioxide om water en bicarbonaat of carbonaat te vormen: CO2 + OH− → HCO3−; bij verdere neutralisatie: HCO3− + OH− → CO3^2− + H2O.

Toepassingen van hydroxide- en hydroxidehoudende oplossingen zijn onder meer neutralisatie en basische syntheses in de chemie, waterbehandeling en productie van uiteenlopende verbindingen. In biologische systemen speelt het koolzuur/bicarbonaat-bufferingssysteem een cruciale rol bij het handhaven van de pH.

Veiligheid: hydroxide-ionen zijn corrosief. Oplossingen met hoge pH kunnen huid en ogen ernstig beschadigen; ze reageren exothermisch met zuren en vereisen passende beschermingsmiddelen.