Gedragscontrole

Gedragscontrole is het vermogen om impulsen, emoties en automatische reacties te reguleren en gedrag zo te sturen dat langetermijndoelen en sociale normen worden nageleefd. Het begrip valt binnen zelfregulatie en sluit aan bij executive functies zoals inhibitie, planning en cognitieve flexibiliteit.

Belangrijke componenten zijn onder meer inhibitie (het kunnen onderdrukken van impulsief handelen), doelgericht handelen, vooruitdenken en het aanpassen van gedrag aan veranderende omstandigheden. Gedragscontrole omvat zowel automatische als gecontroleerde processen: sommige reacties worden snel onderdrukt, terwijl voor ingewikkelde situaties doelgerichte planning en monitoring nodig zijn.

Ontwikkeling en determinanten: gedragscontrole ontwikkelt zich vroeg in het leven en verfijnt zich door de kindertijd en adolescentie. Genetische factoren, opvoeding, sociale omgeving en stress spelen een rol bij de mate van zelfbeheersing. Over het algemeen gaan hogere niveaus van gedragscontrole samen met betere academische prestaties, betere sociale relaties en een lagere kans op gedragsproblemen; onvoldoende gedragscontrole is in verband gebracht met risico’s zoals verslaving, impulsief gedrag en obesitas.

Metingen en benaderingen: gedragscontrole wordt onderzocht met taakmetingen zoals Go/No-Go-, stop-signal- en Stroop-taken, evenals uitstelbeloningsopdrachten. Daarnaast worden zelfrapportages gebruikt, zoals vragenlijsten over zelfbeheersing. In de praktijk worden observaties in school, werk en klinische settings toegepast om de toepasbaarheid van gedragscontrole te beoordelen.

Toepassingen en signaalwoorden: het concept vindt toepassing in onderwijs, klinische psychologie (bijvoorbeeld ADHD en verslavingsproblematiek), forensische en arbeidspsychologie, en in preventie en behandeling van gedragsproblemen.