Doelalternatief

Doelalternatief is een term uit beleids- en plananalyses die verwijst naar een alternatief doel of eindresultaat dat nagestreefd kan worden door een plan, project of beleid, in tegenstelling tot of naast het primaire doel. Het concept wordt gebruikt om de verschillende toekomstige parels van beleid met elkaar te vergelijken en om te zien welke doelen haalbaar zijn onder welke voorwaarden.

Het doel van het toepassen van doelalternatieven is het inzichtelijk maken van de opties, zodat besluitvormers knopen en trade-offs kunnen herkennen. Bij de voorbereiding van projecten wordt doorgaans een reeks doelalternatieven opgesteld en vervolgens geoperationaliseerd met meetbare indicatoren. Deze alternatieven worden vergeleken op criteria zoals effectiviteit, efficiëntie, uitvoerbaarheid en maatschappelijke acceptatie. Door het onderzoeken van doelalternatieven krijgen beslissers zicht op wat er gebeurt als een ander doel wordt gekozen en op welke neveneffecten of risico’s dat met zich meebrengt.

Toepassingsgebieden variëren, maar zijn vaak terug te vinden in ruimtelijke planning, infrastructuur, milieu en openbare besluitvorming. Voorbeelden zijn een doelalternatief waarbij reistijdreductie centraal staat versus een alternatief gericht op emissiereductie of natuurbehoud. Het vaststellen en vergelijken van doelalternatieven draagt bij aan transparante en verantwoorde besluitvorming door expliciet afwegingen tussen verschillende toekomstbeelden en hun consequenties.